Ga verder naar de inhoud

Hoe ga ik het gesprek aan met iemand die aan zelfmoord denkt?

Wanneer zelfmoordgedachten aan bod komen, is het als hulpverlener belangrijk dit op een open manier te bespreken en het risico in te schatten. Op deze pagina vind je een aantal handvaten voor hoe je dit het best aanpakt.

Priscilla du preez F9 D Fu Jo S9 EU unsplash

Zelfmoordgedachten bespreken

Wanneer je signalen opmerkt die erop kunnen wijzen dat iemand aan zelfmoord denkt, is het belangrijk dat je hierover in gesprek gaat met de persoon.

Praten over suïcidaliteit is noodzakelijk om de ernst van het verlangen naar zelfmoord in te schatten. Daarnaast helpt het de suïcidale persoon ook om de gedachten omtrent zelfdoding te ordenen en het isolement te doorbreken.

Wat werkt:

  • Rustig en open praten over zelfdoding en over het verlangen om te sterven
  • Luisteren en proberen te begrijpen wat de persoon beleeft
  • Erkenning geven voor de gevoelens die de persoon op dat moment ervaart
  • De omgeving oproepen om een vangnet rond de persoon op te bouwen en hen daarin de nodige ondersteuning bieden
  • Motieven bevragen en alternatieven bespreken
  • Zorgbehoeftes bespreken, uitleg geven over welke hulp mogelijk is en aanmoedigen om contact te zoeken met professionele hulp
  • De persoon laten ventileren: ruimte laten om gevoelens van hopeloosheid, kwaadheid, verdriet, onmacht,... te uiten

Wat werkt niet:

  • Veroordelen van de gedachten, de gevoelens en het gedrag van de persoon
  • Meteen positieve zaken aangeven
  • Onmiddellijk oplossingen aandragen, of geluksrecepten geven
  • Een preek houden
  • Valse hoop geven, of beloftes doen die je niet kan nakomen
  • De persoon wijzen op de plicht om verder te leven voor de omgeving (partner, kinderen, ouders,...) of de persoon erop wijzen wie die achterlaat
  • De zaken die de persoon aangeeft, minimaliseren
  • De persoon uitdagen in zijn suïcidale gedachten en/of gedrag
  • In discussie gaan over suïcide, het recht om te leven of te sterven,...
Beeld Richtlijn

Richtlijnen en e-learning

Het Vlaams Expertisecentrum Suïcidepreventie (VLESP) ontwikkelde enkele wetenschappelijk onderbouwde richtlijnen en e-learningmodules ('SP-Reflex') voor zorg- en hulpverleners. Deze omvatten praktische adviezen over:

  • Hoe je suïcidale gedachten herkent en bespreekt
  • Hoe je suïcidale gedachten en gedrag kan behandelen
  • Welke zorg je na een suïcidepoging kan bieden
  • Hoe je rouwbegeleiding kan bieden na een suïcide

Het risico op zelfmoord inschatten

Wanneer blijkt dat er zelfmoordgedachten aanwezig zijn, dient er een inschatting gemaakt worden van hoe acuut deze gedachten zijn. Dit zal de volgende stappen bepalen die ondernomen moeten worden.

  • Openlijke dreigingen tot zelfdoding wijzen op een acuut risico op de zeer korte termijn en vereisen dan ook onmiddellijke actie. Niet alle suïcidale personen zullen deze dreigingen echter op een directe manier uiten. Daarom is het belangrijk om de aanwezige zelfmoordgedachten en -plannen zo concreet mogelijk te bevragen. Bevraag hoe lang, hoe vaak en hoe sterk de gedachten aanwezig zijn, in welke mate de plannen concreet zijn (plaats, methode, tijdstip), wat men wil bereiken met de zelfdoding en of er nog zaken zijn die de persoon tegenhouden.
  • Daarnaast is het ook belangrijk om in te gaan op de gevoelens die de suïcidale persoon heeft bij de zelfmoordgedachten, het toekomstperspectief en eventuele gedragsmatige signalen (bv. risicogedrag, sociale isolatie, slaapproblemen).
  • Omdat de intensiteit van zelfmoordgedachten snel kan wisselen is het van belang om de inschatting van het suïciderisico regelmatig te herhalen, vooral bij kritische momenten in de behandeling (bv.: transitiemomenten), in crisissituaties en bij onverwachte veranderingen in het klinische beeld.
  • Betrek, mits toestemming van de hulpvrager, de naasten en eventuele betrokken hulpverleners (bv.: huisarts) van de hulpvrager bij deze inschatting.
  • We raden af om screeningsinstrumenten te gebruiken voor het inschatten van het acute suïciderisico omdat die niet kunnen voorspellen of iemand daadwerkelijk zelfmoord zal plegen en omdat ze een vals gevoel van veiligheid kunnen geven. Screeningsinstrumenten kunnen een persoonlijk gesprek met de hulpvrager niet vervangen.

In het kader van de richtlijn 'Detectie en interventies van suïcidale gedachten en gedrag' werd een sjabloon ontwikkeld dat gebruikt kan worden voor deze risico-inschatting (zie hieronder bij Tools).

Afbeelding risicoformulering

Sjabloon risicoformulering

Om inzicht te krijgen in de suïcidaliteit en dit overzichtelijk te formuleren en delen met andere betrokken hulpverleners, kan je gebruik maken van de Tool en het Sjabloon Risicoformulering.

Zelfzorg

Klik hieronder voor meer informatie over wat je als hulpverlener kunt doen in het geval van suicidaliteit. Daarnaast is het belangrijk om voldoende in te zetten op ondersteuning en zelfzorg.

Hulplijnen

Bel 1813

  • 24/7 beschikbaar
  • Gratis & anoniem

Chat

  • Elke dag van 17u tot 00u
  • Anoniem

Mail

  • Antwoord binnen 5 werkdagen
  • Anoniem

Bel de ASPHA hulplijn

  • Elke werkdag tussen 9u en 21u
  • Ook via mail
  • Voor hulpverleners

Deze tools kunnen jou helpen

Sjabloon risicoformulering

Om inzicht te krijgen in de suïcidaliteit en dit overzichtelijk te formuleren en delen met andere betrokken hulpverleners, kan je gebruik maken van de Tool en het Sjabloon Risicoformulering.

Safety Plan

Een Safety Plan helpt personen met zelfmoordgedachten om in zeven stappen een suïcidale crisis te overbruggen.

Think Life

Think Life is een online zelfhulpcursus die je helpt om beter te leren omgaan met je zelfmoordgedachten.

BackUp

De app BackUp biedt houvast bij zelfmoordgedachten en helpt een crisis te overbruggen

On Track Again

De webpagina On Track Again helpt jongeren opnieuw op weg na een zelfmoordpoging.

SP-Reflex

Aan de hand van e-learningmodules en oefeningen leert de SP-Reflex hoe je als hulpverlener de suïcidepreventie richtlijnen in de praktijk omzet.

Nood aan advies?

Je bent bezorgd om een patiënt of cliënt die met jou over zelfmoordgedachten gepraat heeft of waarvan je vermoedt dat die aan zelfmoord denkt? En je wil zo snel mogelijk met iemand hierover praten? Dan kan je terecht de ASPHA hulplijn. ASPHA staat voor Advies SuïcidePreventie voor Huisartsen en Andere hulpverleners. Je kan er terecht voor advies over het begeleiden van suïcidale personen, hun omgeving en nabestaanden van zelfdoding.

Voor minder urgente vragen of voor vragen die gelinkt zijn aan een bepaalde provincie of regio kan je ook terecht bij de Suïcidepreventiewerking van de Centra voor Geestelijke Gezondheid.

Logo ASPHA met tel

Ondersteuning door ASPHA

ASPHA staat voor Advies SuïcidePreventie voor Huisartsen en Andere hulpverleners. Je kan ASPHA telefonisch contacteren, alsook via mail.

  • Elke werkdag tussen 9u en 21u
  • Ook via mail
  • Voor hulpverleners
Logo CGG SP nieuw

Ondersteuning door CGG-SP

  • Advies en consult
  • Ondersteuning bij een suïcidepreventiebeleid
  • Participatie in de netwerken Geestelijke Gezondheid i.k.v. zorgcontinuïteit
  • Vormingen aan intermediairs
  • In elke provincie

Publicaties

MDR Update Cover resized

Richtlijn Detectie en interventies bij suïcidale gedachten en gedrag - Samenvatting

Samenvatting van de multidisciplinaire richtlijn voor de gezondheidszorg.

Cover richtlijn ouderen

Praktijkadviezen Suïcidepreventie bij ouderen

Wetenschappelijk onderbouwde adviezen voor zorg- en hulpverleners.

Aankomende lezingen en vormingen

30 mei, 6 en 20 juni 2024 - Suïcidepreventie bij volwassenen (3 dagen) – Brussel

30 mei en 6 juni en 20 juni 2024
Georganiseerd door CGG-SP Brussel

4 juni 2024 - Suïcidepreventie in de huisartsenpraktijk - Brussel

4 juni 2024
Georganiseerd door CGG-SP Brussel

Volzet 6 juni 2024 - Langdurige suïcidaliteit - West-Vlaanderen

6 juni 2024
Georganiseerd door CGG-SP West-Vlaanderen

12 juni 2024 - Suïcidepreventie in de huisartsenpraktijk - Brussel

12 juni 2024
Georganiseerd door CGG-SP Brussel