Ga verder naar de inhoud

Hoe ga ik het gesprek aan met iemand die aan zelfmoord denkt?

Wanneer zelfmoordgedachten aan bod komen, is het als hulpverlener belangrijk dit op een open manier te bespreken en het risico in te schatten. Op deze pagina vind je een aantal handvaten voor hoe je dit het best aanpakt.

Priscilla du preez F9 D Fu Jo S9 EU unsplash

Zelfmoordgedachten bespreken

Wanneer je signalen opmerkt die erop kunnen wijzen dat iemand aan zelfmoord denkt, is het belangrijk dat je hierover in gesprek gaat met de persoon.

Praten over suïcidaliteit is noodzakelijk om de ernst van het verlangen naar zelfmoord in te schatten. Daarnaast helpt het de suïcidale persoon ook om zijn of haar gedachten omtrent zelfdoding te ordenen en het isolement te doorbreken.

Wat werkt:

  • Rustig en open praten over zelfdoding en over het verlangen om te sterven
  • Luisteren en proberen te begrijpen wat de persoon beleeft
  • Erkenning geven voor de gevoelens die de persoon op dat moment ervaart
  • De omgeving oproepen om een vangnet rond de persoon op te bouwen en hen daarin de nodige ondersteuning bieden
  • Motieven bevragen en alternatieven bespreken
  • Zorgbehoeftes bespreken, uitleg geven over welke hulp mogelijk is en aanmoedigen om contact te zoeken met professionele hulp
  • De persoon laten ventileren: ruimte laten om gevoelens van hopeloosheid, kwaadheid, verdriet, onmacht,... te uiten

Wat werkt niet:

  • Veroordelen van de gedachten, de gevoelens en het gedrag van de persoon
  • Meteen positieve zaken aangeven
  • Onmiddellijk oplossingen aandragen, of geluksrecepten geven
  • Een preek houden
  • Valse hoop geven, of beloftes doen die je niet kan nakomen
  • De persoon wijzen op de plicht om verder te leven voor de omgeving (partner, kinderen, ouders,...) of de persoon erop wijzen wie hij achterlaat
  • De zaken die de persoon aangeeft, minimaliseren
  • De persoon uitdagen in zijn suïcidale gedachten en/of gedrag
  • In discussie gaan over suïcide, het recht om te leven of te sterven,...

Het risico op zelfmoord inschatten

Wanneer blijkt dat er zelfmoordgedachten aanwezig zijn, dient er een inschatting gemaakt worden van hoe acuut deze gedachten zijn. Dit zal de volgende stappen bepalen die ondernomen moeten worden.

  • Openlijke dreigingen tot zelfdoding wijzen op een acuut risico op zeer korte termijn en vereisen dan ook onmiddellijke actie. Niet alle suïcidale personen zullen deze dreigingen echter op een directe manier uiten. Daarom is het belangrijk om de aanwezige zelfmoordgedachten en -plannen zo concreet mogelijk te bevragen. Bevraag hoe lang, hoe vaak en hoe sterk de gedachten aanwezig zijn, in welke mate de plannen concreet zijn (plaats, methode, tijdstip), wat men wil bereiken met de zelfdoding en of er nog zaken zijn die de persoon tegenhouden.
  • Daarnaast is het ook belangrijk om in te gaan op de gevoelens die de suïcidale persoon heeft bij de zelfmoordgedachten, het toekomstperspectief en eventuele gedragsmatige signalen (bv. risicogedrag, sociale isolatie, slaapproblemen).
  • Omdat de intensiteit van zelfmoordgedachten snel kan wisselen is het van belang om de inschatting van het suïciderisico regelmatig te herhalen, vooral bij kritische momenten in de behandeling (bv.: transitiemomenten), in crisissituaties en bij onverwachte veranderingen in het klinische beeld.
  • Betrek, mits toestemming van de hulpvrager, de naasten en eventuele betrokken hulpverleners (bv.: huisarts) van de hulpvrager bij deze inschatting.
  • We raden af om screeningsinstrumenten te gebruiken voor het inschatten van het acute suïciderisico omdat die niet kunnen voorspellen of iemand daadwerkelijk zelfmoord zal plegen en omdat ze een vals gevoel van veiligheid kunnen geven. Screeningsinstrumenten kunnen een persoonlijk gesprek met de hulpvrager niet vervangen.

In het kader van de richtlijn 'Detectie en behandeling van suïcidaal gedrag' werd een sjabloon ontwikkeld dat gebruikt kan worden voor deze risico-inschatting:

Afbeelding risicoformulering

Sjabloon risicoformulering

Om het suïciderisico van een suïcidale persoon in te schatten, te formuleren en te delen met andere betrokken hulpverleners, kan gebruik gemaakt worden van dit sjabloon.

Beeld Richtlijn

Richtlijnen en e-learning

Het Vlaams Expertisecentrum Suïcidepreventie (VLESP) ontwikkelde enkele wetenschappelijk onderbouwde richtlijnen en e-learningmodules ('SP-Reflex') voor zorg- en hulpverleners. Deze omvatten praktische adviezen over:

  • Hoe je suïcidale gedachten herkent en bespreekt
  • Hoe je suïcidale gedachten en gedrag kan behandelen
  • Welke zorg je na een suïcidepoging kan bieden
  • Hoe je rouwbegeleiding kan bieden na een suïcide

Deze tools kunnen jou helpen

Sjabloon risicoformulering

Om het suïciderisico van een suïcidale persoon in te schatten, te formuleren en te delen met andere betrokken hulpverleners, kan gebruik gemaakt worden van dit sjabloon.

Safety Plan

Een safety plan of veiligheidsplan helpt je om in zes stappen een crisis te overbruggen.

Think Life

Think Life is een online zelfhulpcursus die je helpt om beter te leren omgaan met je zelfmoordgedachten.

BackUp

De app BackUp biedt houvast bij zelfmoordgedachten en helpt een crisis te overbruggen

On Track Again

De mobiele applicatie On Track Again helpt jongeren opnieuw op weg na een zelfmoordpoging.

SP-Reflex

Aan de hand van e-learningmodules en oefeningen leert de SP-Reflex hoe je als hulpverlener de suïcidepreventie richtlijnen in de praktijk omzet.

Nood aan advies?

Je bent bezorgd om een patiënt of cliënt die met jou over zelfmoordgedachten gepraat heeft of waarvan je vermoedt dat die aan zelfmoord denkt? En je wil zo snel mogelijk met iemand hierover praten? Dan kan je terecht de ASPHA hulplijn. ASPHA staat voor Advies SuïcidePreventie voor Huisartsen en Andere hulpverleners. Je kan er terecht voor advies over het begeleiden van suïcidale personen, hun omgeving en nabestaanden van zelfdoding.

Voor minder urgente vragen of voor vragen die gelinkt zijn aan een bepaalde provincie of regio kan je ook terecht bij de Suïcidepreventiewerking van de Centra voor Geestelijke Gezondheid.

Logo ASPHA met tel

Ondersteuning door ASPHA

ASPHA staat voor Advies SuïcidePreventie voor Huisartsen en Andere hulpverleners. Je kan ASPHA telefonisch contacteren, alsook via mail.

  • Elke werkdag tussen 9u en 21u
  • Ook via mail
  • Voor hulpverleners
Logo CGG SP nieuw

Ondersteuning door CGG-SP

  • Advies en consult
  • Ondersteuning bij een suïcidepreventiebeleid
  • Participatie in de netwerken Geestelijke Gezondheid i.k.v. zorgcontinuïteit
  • Vormingen aan intermediairs
  • In elke provincie

Zelfzorg

Omgaan met personen die aan zelfmoord denken kan met heel wat vragen en emoties gepaard gaan. Zorg daarom ook als hulpverlener voor voldoende ondersteuning en draag goed zorg voor jezelf.

Aankomende lezingen en vormingen

14 & 21 maart 2022 - 2-daagse vorming suïcidepreventie voor volwassenenbegeleiders - West-Vlaanderen

14 maart en 21 maart 2022
Georganiseerd door CGG-SP West-Vlaanderen

10 februari 2022- Basisvorming suïcidepreventie - West-Vlaanderen

10 februari 2022
Georganiseerd door CGG-SP West-Vlaanderen

15 maart 2022 - Gratis webinar: Handvatten voor Suïcidepreventie - online

15 maart 2022
Georganiseerd door Centrum ter Preventie van Zelfdoding