Signalen herkennen en bespreken

Een belangrijke voorwaarde om zelfdoding bij suïcidale personen te voorkomen, is het (h)erkennen van signalen zodat het suïcidaal proces tijdig kan worden gestopt. Het oppikken van signalen vormt de eerste stap in het op gang brengen van gepaste zorg. 

Wanneer je signalen opmerkt die erop kunnen wijzen dat iemand suïcidaal is, is het belangrijk dat je hierover in gesprek gaat met de persoon. Alleen zo kan je inschatten hoe acuut de situatie is.

De richtlijn rond detectie en behandeling van suïcidaal gedrag en de bijhorende e-learningwebsite SP-reflex bevatten aanbevelingen voor het herkennen en bespreken van suïcidaliteit. Op deze pagina worden kort de belangrijkste elementen aangehaald.

Signalen herkennen
Suïcidaliteit bespreken
Risico-inschatting
Ondersteuning
 

Signalen herkennen

De volgende dreigingen vereisen onmiddellijke hulp of aandacht:

  • Dreigen om zichzelf te verminken of te doden.
  • Methoden zoeken om zichzelf te doden of toegang zoeken tot middelen om zelfmoord te plegen.
  •  Praten of schrijven over de dood, sterven of zelfmoord.

Onderstaande waarschuwingssignalen vereisen minder dringende hulp, maar dienen wel verder onderzocht te worden:

  • Hopeloosheid
  • Woede, boosheid of wraakzucht
  • Roekeloos gedrag of het schijnbaar zonder nadenken ondernemen van risicovolle activiteiten
  • Gevoel vast te zitten, geen uitweg te weten
  • Toenemend alcohol- of druggebruik
  • Zich terugtrekken van familie, vrienden of de samenleving
  • Angst, agitatie of slaapproblemen
  • Sterke stemmingswisselingen
  • Geen redenen zien om te leven, de zin van het leven niet zien

Het risico op suïcidaal gedrag wordt groter wanneer er meerdere signalen gedurende langere tijd aanwezig zijn.

top

Suïcidaliteit bespreken

Wat werkt:

  • Rustig en open praten over zelfdoding en over het verlangen om te sterven
  • Luisteren en proberen te begrijpen wat de persoon beleeft
  • Erkenning geven voor de gevoelens die de persoon op dat moment ervaart
  • De omgeving oproepen om een vangnet rond de persoon op te bouwen en hen daarin de nodige ondersteuning bieden
  • Motieven bevragen en alternatieven bespreken
  • Zorgbehoeftes bespreken, uitleg geven over welke hulp mogelijk is en aanmoedigen om contact te zoeken met professionele hulp
  • De persoon laten ventileren: ruimte laten om gevoelens van hopeloosheid, kwaadheid, verdriet, onmacht,... te uiten

Wat werkt niet:

  • Veroordelen van de gedachten, de gevoelens en het gedrag van de persoon
  • Meteen positieve zaken aangeven
  • Onmiddellijk oplossingen aandragen, of geluksrecepten geven
  • Een preek houden
  • Valse hoop geven, of beloftes doen die je niet kan nakomen
  • De persoon wijzen op de plicht om verder te leven voor de omgeving (partner, kinderen, ouders,…) of de persoon erop wijzen wie hij achterlaat
  • De zaken die de persoon aangeeft, minimaliseren
  • De persoon uitdagen in zijn suïcidale gedachten en/of gedrag
  • In discussie gaan over suïcide, het recht om te leven of te sterven, ...

top

Risico-inschatting

Wanneer blijkt dat er zelfmoordgedachten aanwezig zijn, dient er eerst en vooral een inschatting gemaakt worden van hoe acuut deze gedachten zijn. Dit zal immers de volgende stappen bepalen die ondernomen moeten worden.

Openlijke dreigingen tot zelfdoding wijzen op een acuut risico op de zeer korte termijn en vereisen dan ook onmiddellijke actie. Niet alle suïcidale personen zullen deze dreigingen echter op een directe manier uiten. Daarom is het belangrijk om de aanwezige zelfmoordgedachten en -plannen zo concreet mogelijk te bevragen. Bevraag hoe lang, hoe vaak en hoe sterk de gedachten aanwezig zijn, in welke mate de plannen concreet zijn (plaats, methode, tijdstip), wat men wil bereiken met de zelfdoding en of er nog zaken zijn die de persoon tegenhouden.

Daarnaast is het ook belangrijk om in te gaan op de gevoelens die de suïcidale persoon heeft bij de zelfmoordgedachten, het toekomstperspectief en eventuele gedragsmatige signalen (bv. risicogedrag, sociale isolatie, slaapproblemen).

Omdat de intensiteit van zelfmoordgedachten snel kan wisselen is het van belang om de inschatting van het suïciderisico regelmatig te herhalen, vooral bij kritische momenten in de behandeling (bv.: transitiemomenten), in crisissituaties en bij onverwachte veranderingen in het klinische beeld.

Betrek, mits toestemming van de hulpvrager, de naasten en eventuele betrokken hulpverleners (bv.: huisarts) van de hulpvrager bij deze inschatting.

We raden af om screeningsinstrumenten te gebruiken voor het inschatten van het acute suïciderisico omdat die niet kunnen voorspellen of iemand daadwerkelijk zelfmoord zal plegen en omdat ze een vals gevoel van veiligheid kunnen geven. Screeningsinstrumenten kunnen een persoonlijk gesprek met de hulpvrager niet vervangen.

top

Ondersteuning

Om hulpverleners te ondersteunen bij het detecteren en behandelen van suïcidaal gedrag werden een richtlijn en bijhorende e-learningwebsite ontwikkeld, SP-reflex. De richtlijn bevat evidence-based aanbevelingen voor de opvang en zorg voor suïcidale personen en hun omgeving. Deze aanbevelingen kunnen ingeoefend worden via e-learningmodules en praktijkoefeningen op SP-reflex. Deze e-learning komt in aanmerking voor accreditatie door het RIZIV.

Artsen en andere hulpverleners met vragen over het omgaan met suïcidale patiënten of cliënten kunnen voor advies en ondersteuning terecht bij de hulplijn ASPHA. ASPHA is elke werkdag bereikbaar van 9u tot 21u en via mail op info@aspha.be. Hier vind je meer informatie over ASPHA.

Daarnaast bieden we vanuit Zelfmoord1813 vormingen aan voor hulpverleners. Hier vind je meer informatie over ons vormingsaanbod.

Als aanvulling op de vormingen werd ook een poster ontwikkeld waarop de belangrijkste signalen en risicofactoren van suïcidaal gedrag beschreven staan alsook mogelijke vragen die je kan stellen om het gesprek over zelfdoding aan te gaan met een patiënt of cliënt. Deze poster wordt verspreid in het kader van onze vormingen. Als je meer informatie over de poster wenst, kan je contact opnemen via info@vlesp.be.

© Zelfmoord1813 - disclaimer

Creatie: Kunstmaan