Euthanasie omwille van een psychiatrische aandoening

Laatste update: 28/10/2026

Euthanasie bij psychiatrische aandoeningen vormt een complex en internationaal sterk bediscussieerd thema, gekenmerkt door aanzienlijke verschillen in wettelijke kaders, ethische benaderingen en klinische praktijken tussen landen. Waar in sommige landen onder strikte voorwaarden euthanasie bij psychiatrische aandoeningen wordt toegestaan, blijft dit in vele andere landen wettelijk verboden of maatschappelijk omstreden. Deze verschillen bemoeilijken de vergelijkbaarheid van beleid en praktijk, en hebben implicaties voor de beschikbaarheid en interpretatie van wetenschappelijk onderzoek.

Het Vlaams Expertisecentrum Suïcidepreventie (VLESP) ontwikkelde deze fact sheet, gezien euthanasie bij psychiatrische aandoeningen in België wettelijk is toegestaan, en we vaak vragen ontvangen over overeenkomsten of verschillen tussen suïcide en euthanasie bij psychiatrische aandoeningen. De fact sheet biedt een overzicht van de huidige stand van het wetenschappelijk onderzoek naar euthanasie bij psychiatrische aandoeningen. Er is bewust gekozen om uitsluitend gebruik te maken van empirisch onderbouwde informatie en bronnen, ook al zijn deze beperkt. Deze beperking hangt onder meer samen met de hierboven vermelde restrictieve wettelijke context in veel landen, waardoor systematisch onderzoek schaars blijft en vaak geconcentreerd is in een beperkt aantal regio’s waar de praktijk onder specifieke voorwaarden is toegestaan. De inhoud van deze fact sheet dient dan ook te worden gelezen en geïnterpreteerd binnen deze context van juridische, ethische en methodologische beperkingen.

Uit cijfers van de Federale Controle- en Evaluatiecommissie Euthanasie (FCEE, 2026) blijkt dat er in 2025 in totaal 4.486 overlijdens door euthanasie werden geregistreerd in België.

Uit onderzoek naar de FCEE‑cijfers van 2002 tot 2023 (Wels & Hamarat, 2025) blijkt dat het aantal gemelde euthanasiegevallen in de eerste tien jaar na de invoering van de wet sterk toenam. Vanaf 2015 vlakte die groei af, wat volgens de onderzoekers kan wijzen op een periode waarin zowel de bevolking als zorgverleners geleidelijk vertrouwd raakten met het toepassen van euthanasie in de praktijk.

Verdeling naar aandoening

• Kanker blijft de meest voorkomende aandoening die aanleiding geeft tot euthanasie (49,9%), al daalt dit aandeel licht ten opzichte van 2024.

• Euthanasie omwille van psychiatrische aandoeningen blijft zeldzaam: in 2025 ging het om 74 registraties (1,6%), tegenover 55 registraties (1,4%) in 2024.

Aard van het lijden

• Van de mensen die in 2025 een euthanasievraag indienden, ervaarde 86% een combinatie van fysiek en psychisch lijden. Daarnaast gaf 12,1% aan uitsluitend fysiek lijden te ervaren, terwijl 1,9% enkel psychisch lijden rapporteerde.

• Let op: psychisch lijden is niet hetzelfde als een psychiatrische aandoening, omdat psychisch lijden ook kan voortkomen uit een fysieke ziekte, zoals door verlies van autonomie of waardigheid bij vergevorderde kanker. In deze fact sheet focussen we daarom op euthanasie omwille van een psychiatrische aandoening.

Verschillen in gender

• Euthanasie omwille van psychiatrische aandoeningen komt sinds het begin van de registraties in 2002 consistenter voor bij vrouwen dan bij mannen, en dit verschil is in de loop der jaren verder toegenomen (Wels & Hamarat, 2025).

• Bij dementie en andere oorzaken ligt de prevalentie daarentegen hoger bij mannen dan bij vrouwen (Wels & Hamarat, 2025).

Relatie tot suïcide op gebied van cijfers

• Tot op heden is er geen bewijs dat euthanasie op basis van psychisch lijden een impact heeft op suïcidecijfers of kan worden beschouwd als suïcidepreventie. Analyses tonen geen daling van suïcidecijfers in landen waar euthanasie op basis van psychisch lijden wettelijk mogelijk is (Jones, 2020; Doherty et al., 2022).

Bij het bespreekbaar maken van een doodswens is het tweesporenbeleid een waardevolle aanpak: de focus ligt enerzijds op het zorgvuldig opstellen en evalueren van de euthanasieaanvraag, anderzijds op het actief inzetten op psychologische en sociale zorg en behandeling (Verhofstadt et al., 2022). Dit voorkomt dat euthanasie de hoofdfocus wordt en biedt ruimte voor andere behandelmogelijkheden.

Het bespreekbaar maken van de doodswens en een eventueel euthanasieverzoek is belangrijk om een aantal redenen:

• Erkenning en steun: het bespreekbaar maken van de doodswens zorgt voor een gevoel van erkenning en patiënten voelen zich serieus genomen. Niet alleen in relatie met de arts is dit belangrijk, maar ook in het contact met naasten en lotgenoten. Wanneer euthanasie niet bespreekbaar is, voelen patiënten zich vaak onbegrepen en niet gezien in hun lijden (Pronk et al., 2022; Verdegem et al., 2025).

• Gemoedsrust: het bespreekbaar maken van de doodswens kan suïcidale gedachten verminderen en bij de patiënt ontstaat ruimte om na te denken over alternatieve (behandel)mogelijkheden (Verdegem et al., 2025).

• Euthanasie is voor veel patiënten een minder ingrijpende en meer zorgzame optie dan suïcide. Ze vinden het belangrijk dat hun dierbaren de mogelijkheid krijgen om afscheid te nemen en hen te kunnen beschermen tegen de psychische impact van suïcidaal gedrag (Verdegem et al., 2025).

Hulpverleners benadrukken dat het beoordelen van een euthanasieverzoek steeds gepaard moet gaan met het grondig verkennen van nog beschikbare en zinvolle behandelopties (Verhofstadt et al., 2020b). Dit sluit aan bij het principe van het tweesporenbeleid.

Hulpverleners hanteren perspectieven die zijn gebaseerd op de noden van de patiënt, hun omgeving en de samenleving in zijn geheel. Een recent kwalitatief onderzoek onder hulpverleners die in contact kwamen met personen met een euthanasiewens op basis van psychisch lijden toont het belang van psychiatrische zorg op maat, met aandacht voor de verschillende betrokken actoren (Verhofstadt et al., 2024c).

Het open en respectvol bespreken van een doodswens is zinvol. Het bespreken van een wens tot euthanasie kan waarde hebben als de persoon met een doodswens dit zelf aanbrengt. Er is weinig tot geen onderzoek over de impact van het aanbrengen van euthanasie bij suïcidale personen op initiatief van de hulpverlener. Een kritische reflectie ten aanzien van de ruimere context is eveneens belangrijk: onderzoek wijst op het belang van kwalitatieve gezondheidszorg en de impact die de psychiatrische zorg en de toegang hiertoe, op een euthanasiewens kan hebben (Colleran & Doherty 2024, Verhofstadt et al., 2024a).