Een geliefde is overleden, wat nu?

Een geliefde is overleden door zelfdoding. Naast alle emoties moeten er ook praktische zaken geregeld worden. Hier vind je een overzicht van de eerste zorg voor nabestaanden en de administratieve formaliteiten die in orde gebracht moeten worden. Je vindt ook informatie over zelfdoding op het spoor en je rechten als nabestaande.

Eerste zorg voor nabestaanden
Administratieve en financiële formaliteiten
Zelfdoding op het spoor
Rechten van nabestaanden na zelfdoding
Waardig afscheid nemen
Dossierinzage
De feestdagen doorkomen

Eerste zorg voor nabestaanden

Wie iemand verliest door zelfdoding is niet alleen ‘nabestaande’, maar in zekere zin ook ‘slachtoffer’. Slachtoffer worden houdt in dat je geconfronteerd werd met een schokkende gebeurtenis. Je ervaart het gevoel dat jou onrecht is aangedaan. Slachtoffer worden heeft een impact op vele levensdomeinen: lichamelijk, psychologisch, sociaal, financieel/materieel, of juridisch. Dit maakt specifieke zorg onmisbaar. Die zorg of ondersteuning wordt geboden door slachtofferzorg. Slachtofferzorg is alle dienstverlening die aan slachtoffers wordt geboden vanuit verschillende maatschappelijke sectoren waaronder politie, justitie, de sociale en medische sector. Onder de overkoepelende term slachtofferzorg vallen de hulpverleningsdiensten slachtofferbejegening van de lokale politie, slachtofferhulp van de Centra Algemeen Welzijnswerk, en slachtofferonthaal van het parket. Hieronder vind je meer informatie over deze diensten.

Slachtofferbejegening van de lokale politie

De eerste zorg voor nabestaanden is een essentiële taak van de (lokale) politie. De omgang met slachtoffers vereist van hen een grote deskundigheid. Politieambtenaren worden daarom in deze basisopdracht bijgestaan door de politiedienst slachtofferbejegening. Zij staan in voor de eerste opvang van nabestaanden op het moment van de feiten (bij vaststelling van het overlijden) of kort erna (bij de slecht nieuws melding). Zij verstrekken praktische en administratieve basisinformatie en verwijzen eventueel door naar de meest passende hulpverleningsdienst. In de meeste gevallen is dat slachtofferhulp. Contacteer je lokale politie voor meer informatie.

Slachtofferhulp van de Centra Algemeen Welzijnswerk

De dienst slachtofferhulp maakt deel uit van een Centrum Algemeen Welzijnswerk (CAW). Deze eerstelijnshulp biedt gratis ondersteuning en begeleiding bij de verwerking van een zelfdoding. Slachtofferhulp geeft informatie en advies over praktische en juridische zaken, en zoekt mee naar gespecialiseerde (tweedelijns) hulp indien noodzakelijk en gewenst. Zij bieden ook aangepaste hulp voor kinderen. Contacteer het CAW in je buurt voor meer informatie.

Slachtofferonthaal van parket

Op elk parket werken justitieassistenten voor slachtofferonthaal. Zij zorgen ervoor dat je binnen parket en rechtbank op een menselijke, eerbiedige en correcte manier behandeld wordt. Justitieassistenten geven onder meer inlichtingen over de gerechtelijke procedure en de stand van het dossier. Zij kunnen optreden als tussenpersoon en je vragen aan de onderzoeksrechter of parketmagistraat overmaken. De justitieassistenten kunnen je ook doorverwijzen naar de juiste psychologische, juridische of financiële hulp. Zij staan je bij op emotioneel moeilijke momenten zoals bij inzage van het dossier of bij de teruggave van persoonlijke bezittingen van de overledene. Eveneens ondersteunen zij je bij het waardig afscheid nemen van de overledene.

In deze folder vind je meer informatie over en de contactgegevens van de diensten slachtofferonthaal.

top

Administratieve en financiële formaliteiten

In de eerste uren of dagen na het overlijden van een dierbare dienen er zich vaak al de eerste administratieve formaliteiten aan die in orde gebracht moeten worden. Andere zaken kunnen in de weken nadien geregeld worden. Hieronder vind je een overzicht van de meest dringende, praktische aspecten waaraan je net vóór en kort na de uitvaart moet denken. Voor zover dit mogelijk is, hanteer je best een chronologische volgorde van de acties.

Meer uitgebreide informatie, o.a. over het nalatenschap, de successierechten, en de belastingaangifte, vind je op deze website van de Vlaamse overheid, in de brochure van de Koning Boudewijnstichting, de brochure van de Christelijke Mutualiteit, of in het boek ‘Gids na overlijden. Handleiding voor nabestaanden’ van Roger Lathouwers.

Vóór de uitvaart

Bel de politie indien er een vermoeden is van zelfdoding

Een overlijden door zelfdoding wordt beschouwd als een niet-natuurlijk of verdacht overlijden.

Om uit te sluiten dat het gaat om doding door een derde (moord), wordt elk niet-natuurlijk overlijden door de politie of de ambtenaar van de burgerlijke stand doorgegeven aan het parket. Het parket van de Procureur des Konings start een onderzoek naar de doodsoorzaak en beslist wanneer het stoffelijke overschot van de overledene wordt vrijgegeven. Het parket moet ook toestemming geven tot begrafenis of crematie.

Wanneer het parket op basis van de informatie van de politie of de ambtenaar van de burgerlijke stand niet met zekerheid kan oordelen over de ware toedracht van het overlijden, zal het parket een wetsgeneesheer laten aanstellen om een uitwendige en/of inwendige autopsie op het lichaam uit te voeren. In deze omstandigheden neemt het parket alle beslissingen (bijvoorbeeld wanneer je de overledene kunt groeten). Voor meer informatie hierover kan je terecht bij de justitieassistenten van slachtofferonthaal.

Ga na of er een wilsbeschikking is opgesteld

Ieder kan in zijn/haar leven vrijwillig bepalen wat er met zijn/haar lichaam gebeurt na overlijden. Deze keuze kan de overledene vastgelegd hebben in een laatste wilsbeschikking. De wilsbeschikking kan aangeven of de overledene begraven of gecremeerd wil worden, in welke gemeente de overledene zijn/haar laatste rustplaats wil, volgens welke levensbeschouwing de uitvaartplechtigheid gehouden moet worden, en of de overledene een uitvaartcontract heeft. Vraag na bij de gemeente of de overledene zijn/haar wilsbeschikking heeft laten registreren.

Contacteer een begrafenisondernemer

Een begrafenisondernemer kan je bij heel wat praktische zaken rond het overlijden helpen, of kan deze van jou overnemen. Zo kan een begrafenisondernemer je helpen met het opstellen van de doodsbrief. Hij neemt de zorg voor en het vervoer van het lichaam van de overledene op zich, en verzorgt de uitvaart zoals gewenst. Je bepaalt volledig zelf wie je als begrafenisondernemer aanstelt. Hier vind je een lijst van begrafenisondernemers of crematoria in jouw gemeente. 

Geef het overlijden aan bij de burgerlijke stand van de gemeente

Het overlijden moet zo snel mogelijk worden aangegeven bij de ambtenaar van de Burgerlijke Stand van de gemeente waar het overlijden plaatsvond en bij de bevolkingsdienst van de gemeente waar de uitvaart zal plaatsvinden. De aangifte moet gedaan worden door een meerderjarige. In de praktijk zal de begrafenisondernemer dit voor jou regelen. Op basis van deze aangifte maakt de gemeente een ‘Akte van overlijden’ op.

Nodige documenten voor de aangifte:

  • Het overlijdensattest van de arts
  • De identiteitskaart van de overledene
  • De identiteitskaart van de aangever
  • Eventueel zijn/haar trouwboekje
  • Eventueel zijn/haar rijbewijs
  • Eventueel een wilsbeschikking van de overledene
  • Een proces-verbaal van een officier van de politie
  • De toelating tot begraven of crematie van de Procureur des Konings

Vlak na de uitvaart

Te contacteren instanties

Hieronder vind je een opsomming van de belangrijkste instanties die je moet op de hoogte brengen van het overlijden van je dierbare. Hiervoor maak je gebruik van (een kopie van) de ‘Akte van overlijden’, uitgeschreven door de gemeente.

  • De bank van de overledene
  • De verzekeringsmaatschappij(en)
  • Het ziekenfonds
  • De werkgever en/of de uitkeringsinstantie van de overledene
  • De notaris
  • De belastingen
  • De huisbaas (wanneer de overledene een woning huurde)
  • Nutsbedrijven waarbij de overledene geregistreerd staat (gas-, elektriciteit-, water-, en kabelmaatschappij)
  • De Directie Inschrijvingen van Voertuigen (wanneer de overledene in het bezit was van een voertuig en je deze wenst te behouden)
  • Verenigingen waarvan de overledene lid was
  • Tijdschriften waarop de overledene geabonneerd was
  • ...

top

Zelfdoding op het spoor

Nabestaanden vragen zich vaak af wie de financiële gevolgen zal dragen van een zelfdoding op het spoor. Naargelang de omstandigheden kan dit immers heel wat kosten met zich meebrengen. Hieronder wordt beschreven hoe de procedure bij de NMBS in zijn werk gaat.

In eerste instantie mag je binnen de drie maanden een brief verwachten van de NMBS. Zij zullen je vragen of er een familiale verzekering (ook wel “gezinspolis” genoemd) werd onderschreven door de overledene of door iemand met wie hij of zij samenwoonde op hetzelfde domicilieadres. Indien dat het geval is, zullen zij je vragen om de nodige gegevens (polisnummer, verzekeringsmaatschappij) over te maken. Vanaf dan neemt de NMBS zelf contact op met de verzekeraar om het dossier af te handelen. De nabestaanden worden hier niet bij betrokken.

Bijkomend wordt gevraagd of een notaris werd aangesteld voor de afwikkeling van de nalatenschap. In voorkomend geval zal de NMBS eveneens zelf contact met hem opnemen.

Indien je nog geen brief ontvangen hebt, kan je eventueel zelf al de juridische dienst van de NMBS contacteren om bovenstaande informatie door te geven. Op die manier hoeft er geen brief meer verstuurd te worden.

Je kan de juridische dienst van de NMBS telefonisch contacteren op de nummers 02/528.36.75 (Nederlandstalig) of 02/528.28.54 (Franstalig).

Per brief kan dit op:

NMBS
B-LA 0.21 Sectie 27/3
Frankrijkstraat 56
1060 Brussel

De NMBS is ook steeds bereikbaar indien je bijkomende informatie wenst of nog met vragen zit.

Indien er geen familiale verzekering werd onderschreven, wordt geval per geval de mogelijkheden tot herstel van de schade bekeken. Dit gebeurt in samenspraak met de juridische dienst van de NMBS, de notaris van de nabestaanden, en de nabestaanden zelf.

top

Rechten van nabestaanden na zelfdoding

Als nabestaande heb je het recht om :

  • Te rouwen op de wijze die je nodig hebt, en voor zolang als nodig is.
  • De ware doodsoorzaak te kennen, afscheid te nemen van de overledene, het lichaam te zien, en de uitvaart naar eigen wensen te organiseren.
  • Zelfdoding te beschouwen als het resultaat van diverse oorzaken die voor de overledene ondraaglijk lijden veroorzaakten.
  • De eigen privacy, alsook die van de overledene, gerespecteerd te zien.
  • Begeleid te worden bij het omgaan met het verlies, door familie, vrienden, collega's, lotgenoten en, indien gewenst, door gespecialiseerde hulpverleners.
  • De hulpverlener/psychotherapeut waar de overledene (eventueel) in behandeling was te contacteren.
  • Respectvol bejegend te worden met begrip en steun, ook van politionele en administratieve instanties.
  • Niet herleid te worden tot het nabestaande zijn, maar gezien te worden in je kwetsbaarheid én kracht.
  • Ten volle te leven, met verdriet en plezier, zonder stigma of beoordeling.
  • Nooit meer te zijn als voorheen: er is een leven vóór en een leven na de zelfdoding.

De brochure ‘Rechten van Nabestaanden na Zelfdoding’ geeft een overzicht van deze rechten.

Je kan ook steeds Werkgroep Verder contacteren voor bijkomende informatie.

top

Waardig afscheid nemen

Veel nabestaanden hebben een grote behoefte om het lichaam van de overledene te zien. Het niet kunnen of mogen zien van het lichaam blijkt vaak een struikelblok te vormen bij de rouwverwerking.

Toch gebeurt het dat nabestaanden door de hulpdiensten of omstaanders afgeraden wordt om het lichaam te zien. Meestal heeft dat te maken met de staat van het lichaam (bijvoorbeeld bij een zelfdoding op het spoor) of omdat anderen denken dat het traumatiserend is om het lichaam of de restanten daarvan te zien.

De Wet Franchimont van 1998 bepaalt dat nabestaanden het recht hebben om het lichaam van de overledene te zien. Dit recht kan slechts worden geweigerd als de onderzoekende magistraat meent dat de betrokkene geen nabestaande is van de overledene. De term ‘nabestaande’ is echter vrij ruim gedefinieerd. Zo hebben niet enkel familieleden het recht om het lichaam van de overledene te zien, maar iedereen die een duurzame affectieve relatie heeft met de overledene.

Redenen zoals de staat van het lichaam of de gevoeligheid van de nabestaande kunnen niet meer worden aangevoerd om het verzoek af te wijzen.

Zodra het lichaam vrijgegeven wordt door het parket heb je dus wel degelijk het recht om het lichaam of een deel daarvan te zien. Denk hier voor jezelf goed over na en laat je eventueel begeleiden door een familielid, een vriend of een professionele hulpverlener. Het is tevens de taak van de justitieassistent slachtofferonthaal die je begeleidt, om jou hierop voor te bereiden.

Je kunt Werkgroep Verder steeds contacteren voor bijkomende informatie.

top

Dossierinzage

Bij parket

Je kunt met al je vragen over de stand van het dossier of over dossierinzage terecht bij de justitieassistenten van de dienst slachtofferonthaal van parket.

Na overlijden in een algemeen of psychiatrisch ziekenhuis

Sinds 2002 bestaat er een wet die de rechten van de patiënt op een eenvoudige en overzichtelijke manier vastlegt.

Door de rechten van de patiënt duidelijk te omschrijven en samen te brengen in één enkele wet, worden de wederzijdse rechten en plichten van patiënt en zorgverstrekker transparanter. Dit leidt uiteindelijk tot een kwaliteitsvollere relatie tussen beide partijen.

Deze wet is echter ook belangrijk voor mensen die iemand zijn verloren door zelfdoding, met name wanneer de overledene in behandeling was in een Algemeen of Psychiatrisch Ziekenhuis.

Artikel 9 paragraaf 4 van de wet op de patiëntenrechten zegt dat “na het overlijden van de patiënt, de echtgenoot, de wettelijk samenwonende partner, de partner en de bloedverwanten tot en met de tweede graad van de patiënt (ouder, kind, broer/zus, kleinkind, grootouder) recht hebben op inzage in het dossier via een door hen aangeduide zorgverstrekker. 

Daarnaast moet er ook rekening gehouden worden met een aantal strikte voorwaarden vooraleer men het dossier kan inkijken, namelijk:

  • De patiënt mag zich bij leven niet verzet hebben tegen een dergelijke inzage.
  • Het verzoek om inzage moet gemotiveerd en gespecificeerd zijn en de redenen moeten voldoende ernstig zijn om een uitzondering toe te staan op het recht op privacy van de overledene. Mogelijke redenen zijn het vermoeden dat er een medische fout is gebeurd, dat kennis van de doodsoorzaak belangrijk is om het overlijden te verwerken of om familiale antecedenten op het spoor te komen; Dit verzoek om inzage moet schriftelijk geformuleerd worden (zie hieronder).
  • Het inzagerecht is beperkt tot die gegevens die verband houden met de door de familieleden opgegeven redenen.

Indien je vragen of klachten zou hebben, kan je gratis en vertrouwelijk contact opnemen met een provinciale ombudsdienst. Deze onafhankelijke ombudspersonen kan je contacteren voor meer informatie over de patiëntenrechten. Zij kunnen ook bemiddelen met de hulpverlenende instantie.

Richtlijnen voor het schriftelijk verzoek

Een schriftelijk verzoek indienen omtrent zo’n delicate situatie is niet gemakkelijk. Wij omschrijven hier enkele mogelijke redenen om een verzoek tot inzage te motiveren.

  • Hoe is de laatste dag, zijn de laatste uren verlopen?
  • Zijn er al dan niet duidelijke signalen geweest?
  • Wie heeft hem/haar laatst gezien of gesproken?
  • Hoe heeft hij/zij dit ongezien kunnen doen?
  • Wat is de doodsoorzaak?
  • In welke omstandigheden is het gebeurd?
  • Hoe is hij/zij in het bezit gekomen van de middelen voor de zelfdoding?
  • Is er een medische fout gebeurd?
  • Zijn er erfelijkheidsfactoren?
  • ...

top

De feestdagen doorkomen

Voor mensen die een geliefde verloren hebben, zijn de feestdagen vaak helemaal geen tijd van vrede, geluk en welbehagen. Wie nooit een zwaar verlies meegemaakt heeft, kan zich moeilijk het onvoorstelbare gemis, het verdriet en de woede voorstellen, die nog versterkt worden bij verjaardagen en rituelen.

Verplichte vrolijkheid

Onze maatschappij gaat ervan uit dat verdriet en gevoelens van verlies in deze periode opzij gezet moeten worden, en dat je het feest verpest voor anderen als je laat zien hoe je je echt voelt. Deze "verplichte vrolijkheid" kan nog meer stress en pijn veroorzaken, omdat het de rouwende het gevoel geeft te falen. De meeste mensen die rouwen kunnen hun verdriet niet zomaar opzij zetten. Ze kunnen hun ware gevoelens misschien wel verbergen, maar ten koste van wat?

De feestdagen kunnen nog steeds bijzonder zijn

De realiteit van de lege stoel op of het gemis van de geliefde persoon te omhelzen is pijnlijk. Toch kunnen feestdagen nog bijzonder zijn.

Rouwen tijdens de feestperiode komt er vooral op neer dat je het beeld van “perfecte” feestdagen herziet. Het is verstandig om niet te veel te verwachten van jezelf en van anderen. Dat vraagt enige planning. Door je verlies te erkennen en door de rituelen in deze tijd van het jaar aan te passen, kan je de feestdagen wat beter doorkomen. Misschien dien je het traditionele beeld (cadeautjes, speciale vieringen en diners …) op te geven en ga je op zoek naar een nieuwe betekenis voor deze dagen. Het is belangrijk om in te zien dat anderen jou niet kunnen steunen als ze niet weten welke pijn jij voelt. Vertel er hen over of geef aan wat je nodig hebt.

Mogelijke manieren om met de feestdagen om te gaan

  • Doe iets speciaals ter nagedachtenis aan de persoon die overleden is.
  • Brand een speciale kaars ter ere van de persoon die je mist.
  • Maak of koop speciale versiering die je aan die persoon herinnert.
  • Toost op de persoon die je mist en haal herinneringen op. Wees niet bang om te lachen bij de gedachte aan goede herinneringen.
  • Deel de herinneringen, foto’s en verhalen met iemand. Huil en lach: het is veel gezonder om je gevoelens te uiten dan om alles weg te duwen.
  • Draai muziek met een speciale betekenis voor jou of de persoon die overleden is.
  • Schrijf een brief of een kaart voor de overledene.
  • Maak je geen zorgen als je hardop met die persoon wilt praten. Doe gewoon wat je hart je ingeeft.
  • Sommige ouders die een kind verloren hebben, kopen een cadeautje voor de leeftijd die het kind nu gehad zou hebben en bezorgen dat aan een liefdadigheidsactie.
  • Sommige mensen willen het graf of een speciale plaats bezoeken om daar rustig aan het verleden te denken.
  • Plan alles zorgvuldig, zodat je zo weinig mogelijk stress hebt.
  • Voorzie ook tijd om te ‘ontsnappen’ als dat nodig is, neem niet te veel hooi op je vork.
  • Oefen voor jezelf het antwoord op de vraag waarom je ergens niet aan meedoet.
  • Vraag hulp bij de voorbereidingen, onder andere de boodschappen – sommige mensen krijgen paniekaanvallen in de supermarkt. Als je hier last van hebt, probeer dan een aantal eenvoudige ademhalingsoefeningen onder de knie te krijgen om de paniek in de hand te houden en vraag iemand om mee te gaan – de paniek zal in de loop van de tijd overgaan.
  • Misschien kan je veranderingen aanbrengen aan gewoontes en de manier waarop je dingen normaal doet. Maak bijvoorbeeld een strandwandeling, hou het heel rustig of help bij een liefdadigheidsvereniging.
  • Leg je vrienden en familie uit dat je de dingen rustig aan doet en dat dit ook kan betekenen dat je elke dag neemt zoals hij zich voordoet.
  • Zoek indien nodig professionele hulp of contacteer Zelfmoordlijn 1813 of Tele-Onthaal als je nood hebt aan een gesprek of een luisterend oor, zij zijn er ook voor jou tijdens de feestdagen.
  • Doe iets speciaals voor jezelf – trakteer jezelf op een massage, geniet van je lievelingseten, koop een cadeautje voor jezelf.
  • Neem wat rust als je daar behoefte aan hebt. Gewoon alleen zijn met je herinneringen en je pijn màg.

Je kunt Werkgroep Verder steeds contacteren voor bijkomende informatie.

© Zelfmoord1813 - disclaimer

Creatie: Kunstmaan