Welke preventiestrategieën werken?

Zelfmoordpreventie kan op verschillende manieren gebeuren. Onderstaande strategieën zijn gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en vormen de basis van het Vlaams Actieplan Suïcidepreventie.  

De geselecteerde strategieën werken in op verschillende preventieniveaus, van universele preventie over selectieve preventie tot geïndiceerde preventie (zie Tabel 1). Sommige strategieën focussen op één preventieniveau (bv. programma’s gericht op kwetsbare groepen focussen op selectieve preventie) en andere combineren meerdere niveaus (bv. bevordering van geestelijke gezondheid kan zowel universele als selectieve preventie omvatten).  

Hierna worden de strategieën kort toegelicht. Meer over deze strategieën kan je lezen in de ‘Algemene richtlijnen voor suïcidepreventie’ die werden ontwikkeld in het kader van het Europese project Euregenas. 

top

Tabel 1: Geselecteerde strategieën voor de preventie van zelfdoding

top

Strategie 1: Geestelijke gezondheidsbevordering 

Strategie 2: Laagdrempelige telefonische hulpverlening en online hulp 

Strategie 3: Deskundigheidsbevordering 

Strategie 4: Programma’s gericht op kwetsbare groepen

Strategie 5: Programma's gericht op hoog-risicogroepen

Strategie 6: Beperken van de toegang tot dodelijke middelen 

top

Strategieën om de geestelijke gezondheid te bevorderen kunnen helpen om zelfmoord te voorkomen omdat deze strategieën inzetten op het verbeteren van factoren die beschermen tegen suïcidaal gedrag  (bv. veerkracht, sociale inclusie en een veilige school- en werkomgeving).  

De bevordering van geestelijke gezondheid omvat een hele reeks strategieën die kunnen inwerken op het niveau van het individu, de samenleving of beide:  

  • Strategieën die gericht zijn op individuen trachten de emotionele veerkracht te versterken en de gevoeligheid voor geestelijke gezondheidsproblemen te beperken door persoonlijke vaardigheden aan te leren. Het kan hierbij gaan om strategieën gericht op het verbeteren van het zelfbeeld, probleemoplossingsvaardigheden en zelfhulp, waardoor een individu  veranderingen in het leven en stress beter aankan. Voorbeelden hiervan zijn de projecten Fit in je Hoofd en NokNok
  • Op het niveau van de samenleving focussen strategieën om de geestelijke gezondheid te bevorderen op een sterkere sociale aansluiting en cohesie. Dit gebeurt onder meer door het bewustzijn te verhogen, stigmatisatie en discriminatie tegen te gaan en ondersteunende omgevingen te creëren (bv. zelfhulpnetwerken) in verschillende kaders (bv. school, werk, sportclub, buurthuis, rusthuis, ...).  
  • Strategieën kunnen ook acties op meerdere niveaus combineren. Bewustmakingscampagnes bijvoorbeeld kunnen de attitudes ten opzichte van depressieve aandoeningen verbeteren (samenlevingsniveau) en personen aanzetten om hulp te zoeken (individueel niveau). Een voorbeeld hiervan is de jaarlijkse Te Gek?! campagne

top

Ook suïcidale personen meer toegang bieden tot hulp is effectief met het oog op zelfmoordpreventie. In de voorbije decennia bieden steeds meer landen en regio’s hulp via telefonische hulplijnen en online hulp. Deze laagdrempelige hulpverlening blijkt een goed kanaal om suïcidale personen te bereiken in aanvulling op de bestaande eerstelijns hulp. In Vlaanderen kunnen suïcidale personen, hun omgeving en nabestaanden terecht bij Zelfmoordlijn 1813

top

Deskundigheidsbevordering voor professionelen en sleutelfiguren 

Professionele hulpverleners en sleutelfiguren in de samenleving opleiden is een vaak gebruikte en effectieve strategie voor zelfmoordpreventie. Opleidingen en trainingen zijn onder meer effectief gebleken in het verbeteren van kennis, houdingen en zelfvertrouwen met betrekking tot zelfmoordpreventie. Ook in Vlaanderen is er een uitgebreid vormingsaanbod met betrekking tot suïcidepreventie. 

Deskundigheidsbevordering journalisten 

Onderzoek naar de rol van mediaverslaggeving over zelfmoord bewijst telkens opnieuw dat dergelijke berichtgeving navolgend suïcidaal gedrag kan uitlokken, vooral als er bericht wordt over de zelfmoordmethode en –locatie of over de zelfmoord van een bekend persoon. Veel landen hebben dan ook richtlijnen en opleidingsprogramma’s opgesteld voor journalisten om hen te wijzen op de cruciale rol die zij spelen in de preventie van zelfmoord. Ook in Vlaanderen zijn er mediarichtlijnen voor berichtgeving over zelfmoord uitgewerkt en worden er vormingen hierover gegeven aan journalisten (in opleiding).  

top

Sommige bevolkingsgroepen lopen meer risico om zelfmoordgedachten en -gedrag te ontwikkelen dan andere (bv. mensen met een psychiatrische stoornis, nabestaanden na zelfdoding, jongeren en ouderen). Bij het uitwerken van strategieën voor zelfmoordpreventie wordt dan ook aangeraden om aangepaste interventies te voorzien gericht op deze kwetsbare groepen. Dit kan gaan om:  

  • de veerkracht van kwetsbare groepen versterken en ondersteuning bieden (bv. praatgroepen, telefonische hulplijnen, hulpverleningsprogramma’s en informatiebrochures) 
  • de toegang tot zorgverlening verbeteren voor kwetsbare groepen 
  • hulpverleners en intermediairen bewust maken en opleiden over kwetsbare groepen 

top

Strategie 5: Programma's gericht op hoog-risicogroepen

Programma’s gericht op hoog-risicogroepen hebben zetten in op de screening, zorg en behandeling van individuen die een hoog zelfmoordrisico lopen. De groepen die het grootste risico lopen om zelfmoordgedachten en -plannen te ontwikkelen zijn zelfmoordpogers en personen met psychiatrische aandoeningen.

De opvang en zorg voor suïcidepogers verbeteren 

Een voorgeschiedenis van zelfmoordpogingen is de sterkste voorspeller voor toekomstig suïcidaal gedrag. Een goede opvang en zorg voor personen die een zelfmoordpoging hebben ondernomen is dan ook erg belangrijk. Hier vind je meer informatie over een suïcidepreventiebeleid gericht op suïcidepogers in een ziekenhuis

Betere zorg voor personen met psychiatrische aandoeningen 

Zelfmoord heeft meer dan één oorzaak, maar tot 90% van de personen die zelfmoord plegen heeft een psychiatrische aandoening. Bovendien verhogen veel psychiatrische aandoeningen, zoals depressie, alcohol- en drugsmisbruik, schizofrenie, bipolaire stoornissen, eetstoornissen en angststoornissen, het risico op suïcidaal gedrag.  

De preventie van zelfmoordpogingen en zelfmoord door middel van aangepaste diagnoseprocedures en behandelingen van deze aandoeningen is dan ook een belangrijke prioriteit in klinische omgevingen. Een voorbeeld van een preventieve actie die zich richt op het tijdig detecteren van psychiatrische stoornissen die het risico op suïcide verhogen is het VDIP-project

top

Strategieën bedoeld om de toegang tot dodelijke middelen te beperken, zijn één van de maatregelen voor zelfmoordpreventie waarvoor het sterkste bewijs geleverd werd. Een mogelijke verklaring is dat deze strategieën redelijk snel ingevoerd en relatief eenvoudig gemeten kunnen worden. Voorbeelden van interventies om de fysieke toegang tot zelfmoordmethodes te beperken zijn:  

  • Hooggelegen of gevaarlijke plaatsen beveiligen (vb: daken, balkons, ramen, spoorwegovergangen).  
  • Mogelijkheden tot verhanging beperken (vb: zorgen dat deurknoppen, douchekoppen, kapstokken, gordijnrails, … afbreken of loslaten vanaf een bepaald gewicht). 
  • De toegang tot alcohol en medicatie beperken. 

top

© Zelfmoord1813 - disclaimer